Service-Learning in Vlaanderen

Presentatie door Nicolas Standaert (KU Leuven)
Lokaal: C.204

Heb je al van service-learning gehoord, maar wil je de concrete invullingen en nuances leren kennen? Waarin verschilt het van een stage of vrijwilligerswerk, en wat houdt het allemaal in om zo’n vak te organiseren? In deze sessie worden de basisprincipes van service-learning toegelicht, de oorsprong van de pedagogie, de rol en de meerwaarde binnen hoger onderwijs, als ook enkele concrete tips om ermee aan de slag te gaan. Na de toelichting gaan we graag met jou in gesprek over je eigen dromen of plannen in verband met service-learning.

Presentatie door Hadewijch De Doncker en Steven Audenaert (Odisee)
Lokaal: A.205

Binnen de lerarenopleiding Lager Onderwijs (Odisee Brussel) en Secundair Onderwijs (Odisee Sint-Niklaas) krijgt CSL een plaats binnen het tweede en respectievelijk derde bachelorjaar. Studenten zijn actief binnen tal van organisaties waarbij ze vanuit een wederkerige behoefte een al dan niet onderwijsgerelateerde ‘service’ leveren. Tegelijkertijd bereikt men vanuit een sterke reflectie en inhoudelijke kadering tal van vormingsdoelen (verantwoordelijkheid, een open en kritische houding, …. ). Binnen dit onderdeel krijgt vooral de reflectiecomponent – en praktijkvoorbeelden een centrale plaats.

Presentatie door Gerlinde Verbist (Universiteit Antwerpen)
Lokaal: C.104

Vanaf academiejaar 2019-2020 zal de Universiteit Antwerpen een curriculair keuzevak Community Service Learning inrichten, gekoppeld aan een nieuwe reeks levensbeschouwelijke korfvakken. In deze workshop stellen we graag deze vorm van implementatie van CSL voor. Welke mogelijkheden en uitdagingen gaan gepaard met deze CSL-werking? Welke rol krijgt de docent, onderwijsbegeleider toebedeeld, hoe kunnen we hen ondersteunen? Omdat CSL binnen de Universiteit Antwerpen zich in een opstartfase bevindt, gaan we graag in debat met het publiek rond specifieke probleemstellingen en uitdagingen/mogelijkheden in de opstart van CSL binnen een onderwijsinstelling.

Presentatie door Lien Ooghe (Odisee) & Anse De Mil (Broeiklas vzw)
Lokaal: C.205

In het eindproject van de opleiding Office Management aan Odisee campus Aalst, werken studenten administratief-ondersteunende opdrachten uit voor socio-culturele verenigingen. Doel is dat studenten leren uit reële opdrachten en bijdragen aan de maatschappij; anderzijds zien organisaties hun werking ondersteund en helpen zij mee aan de professionalisering van jonge mensen. Zo bouwden studenten in het verleden websites uit, databases voor ledenbestanden, werkten zij mee aan jubileumfeesten van verenigingen, de promotie van een fietscargodienst, enz. In de sessie bespreken we hoe de samenwerking verliep en gaan we in op een aantal learnings die ons dat de voorbije jaren opleverde.  Ook binnen de lerarenopleiding Kleuteronderwijs op dezelfde campus leren studenten in het tweede jaar door community service learning. Ze gaan aan de slag in organisaties die werken met kwetsbare kinderen of jongeren. Eén van die organisaties is Broeiklas, zij bieden studieondersteuning aan lagereschoolkinderen in kwetsbare omstandigheden aan. Samen met twee medewerkers van Broeiklas vertellen we tijdens deze sessie hoe we de samenwerking tussen de hogeschool, organisatie en studenten hebben vormgegeven. Wie voorziet welke begeleiding? Hoe laten we de studenten groeien? Hoe evalueren we samen wat de studenten leerden? We focussen op de reeds gezette stappen maar ook op onze toekomstplannen.

Workshop door Hanna Vandenbussche (Katholiek Onderwijs Vlaanderen)
Lokaal: C.001

In deze workshop gaan we na hoe Community Service Learning burgerschapsvorming bij leerlingen kan stimuleren. In deze pedagogische werkvorm, waarin dienen, leren en reflecteren centraal staat, krijgen de leerlingen immers de kans om zich te vormen tot inspirerende burgers en verantwoordelijke burgers. Reflectie speelt hierbij een fundamentele rol: leerlingen leren om met een kritische en creatieve blik naar hun ervaring van dienstbaarheid (community service) te kijken en voelen zich op die manier verbonden met de maatschappij.

Maar hoe kan een leerkracht ervoor zorgen dat reflectie verder gaat dan een beschrijving van emoties of van het verloop van het traject? In deze workshop gaan we na hoe filosoferen het reflectieproces van de leerling binnen CSL kan versterken en verdiepen. Enerzijds bieden we voorbeelden van filosofische vragen en thema’s (vrijheid en verantwoordelijkheid, ouderdom, identiteit, etc.)  die in verschillende lessen naar aanleiding van de sociale activiteit aan bod kunnen komen. Anderzijds stellen we enkele reflectie-instrumenten voor die op de werkvorm van filosoferen (zoals het socratisch klasgesprek) zijn gebaseerd.

Workshop door Bram Pynoo en Linde Moriau (VUB Univer.City)
Lokaal: A.202

In deze workshop gaan we dieper in op de werking van een leergemeenschap om CSL in een instelling te ondersteunen en stimuleren, op basis van de VUB-leergemeenschap. Na de belangrijkste bevindingen van de CSL-nulmeting bij het onderwijzend VUB-personeel zoomen we in op de bevindingen/ervaringen van de leden van de VUB-leergemeenschap. De deelnemers van de workshop bespreken vervolgens cases rond o.a. Service-Learning paradigma’s, ethische aspecten, impact en theoretische kaders.

Workshop door Maaike Mottart (KU Leuven)
Lokaal: C.101

Kritische reflectie is de manier waarop studenten in een service-learning vak leren uit hun ervaring, en dit op academisch, persoonlijk en maatschappelijk vlak. Wat houdt dit nu concreet in, hoe gaat dat in zijn werk, wie is daarbij betrokken en hoe krijg je dit georganiseerd? In een interactieve workshop zoomen we in op deze vragen en gaan we zelf actief aan de slag met een aantal reflectievormen.

Presentatie door Leene Leyssen (UCLL)
Lokaal: A.205

We stellen een keuze-opleidingsonderdeel van 12 SP voor uit de derde opleidingsfase waarin we met de methodiek van CSL aan de slag gaan. Parallel aan dit opleidingsonderdeel loopt een impulsonderzoek waarin we onderzoeken hoe we via CSL kunnen werken aan een brede, geëngageerde hogeschool. In deze good practice gaan we op beide onderdelen in en gaan erover in interactie met de deelnemers.

Panel door KU Leuven
Lokaal: C.102

Dit panel staat volledig in het teken van het studentenperspectief. Studenten van verschillende Vlaamse universiteiten vertellen over hun ervaringen met service-learning projecten en gaan in gesprek met elkaar en de workshopdeelnemers over het belang en de mogelijkheden van service-learning binnen het Vlaamse hoger onderwijs.

Lokaal: A.206

Service-learning aan de Faculteit Politieke en Sociale wetenschappen: peer-to-peer learning en maatschappelijke identiteit

Presentatie door Lesley Hustinx & Melissa Ceuterick (UGent)

In deze presentatie wordt de facultaire visie op CSL als onderdeel van de bredere beleidsdoelstelling rond maatschappelijke identiteit voorgesteld. Daarnaast wordt de context toegelicht waarin CSL reeds geïntegreerd werd binnen de verschillende werkcolleges aan de Faculteit Politieke en Sociale Wetenschappen van Universiteit Gent (meer bepaald ‘Werkcollege: actuele thema's uit de politieke sociologie’, ‘Seminar on Social Demography and Health Sociology’ en ‘Community Service Learning: werkcollege politieke wetenschappen’).

Ongelijkheid en Sociale Uitsluiting: service learning trajectory: samenwerking tussen organisaties en kennisinstellingen

Presentatie door Bea Cantillon (Universiteit Antwerpen)

Docenten van het UA-departement sociologie geven inkijk in de ontwikkeling van het community service-learning vak ‘Grondige Studie van de sociologie en beleid van ongelijkheid’. In dit vak gingen deze docenten en hun studenten breder reflecteren over hoe de kansen op tewerkstelling van kwetsbaren in de arbeidsmarkt vergroot kunnen worden, binnen en buiten de sfeer van de sociale economie,  en stelden kritisch de bestaande structuren inzake subsidiering, doelgroepenbeleid in vraag. Vanuit sociologisch perspectief geven deze docenten hun visie weer op de samenwerking tussen organisaties en kennisinstellingen.

Presentatie door Tom Uytterhoeven (Katholiek Onderwijs Vlaanderen)
Lokaal: C.001

In deze workshop wordt toegelicht welke kansen CSL biedt om katholieke dialoogschool te realiseren. De verbanden tussen het vormingsconcept van Katholiek Onderwijs Vlaanderen en aspecten van CSL worden verkend in gesprek met de deelnemers.

Workshop door Bram Pynoo (VUB Univer.City)
Lokaal: A.202

Engaged education is core in the mission of the Vrije Universiteit Brussel (VUB). In this workshop we introduce participants to research in and on CSL that is being conducted in our university. The VUB Univer.City project supports and fosters CSL, including the set-up of a learning community involving university teaching staff. To study the impact of this project on staff, a baseline measure was conducted in December 2018. In a second phase, students were questioned on their vision on engagement. To end with, two research projects connected to VUB CSL courses of the learning community participants will be presented.

Workshop door Sara Vantournhout (KU Leuven) en Janus Verrelst (USOS, Universiteit Antwerpen)
Lokaal: C.102

De sessie zal zich toespitsen op de vraag naar impact van service-learning projecten: Hoe kan service-learning een verschil maken voor studenten, en in de samenleving op korte, middel- en lange termijn? Kunnen we dat verschil ook meten en evalueren? En wat zijn de implicaties van deze impact voor een service-learning beleid?

Presentatie door Tine Van den Broeck, Lien Ooghe en Steven Audenaert (Odisee)
Lokaal: C.205

Als we studenten willen opleiden tot zelfregulerende, kritische en sociaal-geëngageerde werkkrachten, moeten we deze attitudes volgens bovenstaand principe ook evalueren. Een tijdsgeest die meetbaarheid en transparantie hoog in het vaandel draagt, bemoeilijkt echter deze evaluatie. Diepte-interviews met collega-docenten binnen onze lerarenopleidingen ontloken hun terughoudendheid om moeilijk meetbare doelen te evalueren. Langs de andere kant blijkt dat de meeste docenten toch een beeld vormen van de mate waarin een student bepaalde attitudes bezit en hiermee rekening houden in een eindbeoordeling. In enkele jaren tijd hebben al onze lerarenopleidingen binnen Odisee Community Service Learning (CSL) een plaats in hun curriculum gegeven. Solidariteit, flexibiliteit, leergierigheid, … staan hierbij centraal. Het zet de vraag naar de evaluatie van moeilijk meetbare attitudes nog meer op scherp dan bij stages reeds het geval was. Hoe gaan docenten hiermee om? Wat zijn de valkuilen? Een kritische analyse brengt ons tot een pleidooi voor assessment as learning.

Workshop door Ele Holvoet en David Wemel (VIVES)
Lokaal: A.107

Leren door maatschappelijk engagement stimuleren en valideren binnen elke opleiding is in VIVES opgenomen in het onderwijsbeleidsplan als inspanningsverbintenis: ‘Elke opleiding valideert het informeel leren van de student, gekoppeld aan maatschappelijk engagement.’ In VIVES stimuleren we opleidingen om maatschappelijk engagement in te bedden binnen elke opleiding, m.a.w. intra-curriculaire validering. Dit kan zowel door extra-curriculaire engagement in het curriculum te valideren, als door maatschappelijk engagement binnen het curriculum te organiseren en te valideren.

In deze sessie leggen we dergelijke focus van institutionele inbedding van leren door maatschappelijk engagement voor aan de groep. We bespreken de doelstelling uit het onderwijsbeleidsplan van VIVES en het denkkader. We illustreren en inspireren met enkele good practices. Aan de hand van gesprekstafels denken we vervolgens samen na over enkele belangrijke vragen of aspecten van institutionele inbedding van leren door maatschappelijk engagement. 

Workshop door Rebecca Resseler (KU Leuven)
Lokaal: A.205

Reflectie vormgeven en begeleiden is geen eenvoudige opdracht voor docenten. In deze sessie nemen we je mee in hoe wij als onderwijsondersteuners onze docenten ondersteunen in deze taak. Je krijgt kaders en tips & tricks aangereikt om na te denken over wat je wil bereiken met reflectie bij je studenten (of docenten) en om vandaaruit na te denken over hoe je dit zal ondersteunen. 

Workshop door Cindy Bockstaele (Katholiek Onderwijs Vlaanderen)
Lokaal: C.001

In deze workshop hoor je een heel concreet voorbeeld over een opdracht met CSL als werkvorm. Een jaar geleden sloegen twee leerkrachten de handen in elkaar om met leerlingen van 5de jaar Sociale & Technische Wetenschappen van de Benedictuspoort een project rond Community Service Learning op te zetten. Dit gebeurde onder de mooie en veelzeggende naam “Al-arm”: een project rond armoede in al haar aspecten. Dankzij de medewerking van verschillende sociale organisaties leerden en reflecteerden de leerlingen over hun ervaringen met mensen die in armoede leven. In deze workshop gaan we aan de slag met de volgende vragen: welke voorbereidingen moeten we hiervoor treffen? Hoe vinden we de geschikte partners? Hoe lang loopt een CSL-traject?  Hoe kan je beoordelen, evalueren, reflecteren? Hoe geef je vorm aan elke fase van het CSL-traject?

Presentation by Oswald Devisch (UHasselt) & Nathalie Vallet (UAntwerpen)
Lokaal: A.206

The civic approach is strongly present in the architecture course at UHasselt and UAntwerpen. At the design studios, the focus is on socially relevant themes and on major design challenges, often with an international dimension. In addition, all students work on a 'Live Project': they come up with a solution for a real spatial issue on location, together with the local community and other relevant stakeholders. All civic elements are now integrated in a learning line from 3rd bachelor to 2nd master and deepened with various forms of reflective learning.